Thuê người nhà làm cửa hàng nên hay không, ưu nhược

Thuê người nhà làm cửa hàng là chuyện rất phổ biến ở Việt Nam. Người nhà quen, tin tưởng, không sợ trốn việc. Nhưng người nhà cũng mang theo vấn đề riêng: khó nói, khó quản, khó phân biệt việc nhà và việc cửa hàng.

Có nên hay không thì không có câu trả lời chung. Quan trọng là biết rõ ưu và nhược, rồi quyết định có phù hợp với gia đình mình không.

Ưu điểm của người nhà

Người nhà quen với cửa hàng. Họ biết hàng nào bán chạy, biết khách quen thường mua gì, biết nhà cung cấp nào giao hàng đúng hẹn. Không cần dạy lại từ đầu.

Người nhà thường ổn định hơn. Họ không dễ bỏ việc giữa chừng, không sợ thất nghiệp. Cửa hàng nhỏ cần người ổn định, nhất là khi mới mở.

Người nhà tin tưởng được. Gửi tiền, gửi chìa khóa, gửi việc quan trọng cho người nhà thì yên tâm hơn cho người lạ. Đặc biệt khi cửa hàng còn nhỏ, chưa đủ điều kiện thuê người ngoài.

Người nhà cũng hiểu cửa hàng hơn người ngoài. Họ hiểu vì sao cửa hàng phải tiết kiệm, hiểu vì sao cần bán nhiều hơn, hiểu vì sao cần làm thêm giờ khi đông khách.

Nhược điểm cần biết

Khó nói khi làm sai. Người nhà làm sai thì chủ cửa hàng thường ngại nói, sợ mất lòng. Để ngài thì lỗi tích tụ, đến lúc lớn thì khó sửa.

Khó quản lý giờ giấc. Người nhà dễ nghĩ mình là nhà nên không cần đúng giờ, không cần xin phép. Đi muộn, về sớm, vắng không báo. Người ngoài làm vậy thì dễ nói, người nhà làm vậy thì khó nói.

Khó phân biệt việc nhà và việc cửa hàng. Tiền nhà và tiền cửa hàng dễ bị trộn. Việc nhà dễ kéo vào việc cửa hàng, và ngược lại. Đến lúc tính toán thì không ai tính rõ.

Dễ gây mâu thuẫn trong gia đình. Việc cửa hàng làm sai thì nói, nhưng nói mãi thì người nhà thấy mình bị coi thường. Mâu thuẫn công việc kéo về nhà, ảnh hưởng cả gia đình.

Phân công rõ ràng từ đầu

Nếu quyết định thuê người nhà, phân công phải rõ ràng từ đầu. Không để một người làm hết, cũng không để không ai biết mình phải làm gì.

Người nhà nên có việc cụ thể: đứng quầy ca nào, phụ trách việc gì, báo cáo cho ai. Việc cụ thể giúp người đó biết mình phải làm gì, và giúp chủ cửa hàng biết ai phụ trách cái gì.

Tránh để người nhà vừa bán vừa thu tiền vừa đóng ca. Như vậy không ai kiểm tra được, và khi lệch số thì không biết do ai. Nên có người khác kiểm, dù chỉ là kiểm nhanh cuối ca.

Nên có báo cáo đơn giản mỗi ngày. Không cần báo cáo dài, chỉ cần ghi: hôm nay thu được bao nhiêu, tiền nợ thu được bao nhiêu, hàng nào sắp hết. Báo cáo giúp mọi người cùng nắm tình hình.

Trả lương đúng công

Người nhà cũng nên được trả lương. Không phải vì họ cần tiền, mà vì trả lương giúp việc làm việc có trách nhiệm.

Lương nên tính theo công việc, không theo quan hệ. Người nhà làm ca đông thì lương cao hơn người làm ca vắng. Người nhà phụ trách nhiều việc thì lương cao hơn. Tính như vậy thì công bằng.

Không trả lương thì người nhà dễ nghĩ mình đang giúp nhà, không phải đang làm. Khi cửa hàng khó khăn, họ dễ nghĩ mình đang bị lợi dụng. Trả lương thì họ thấy mình đang đóng góp, và cũng có trách nhiệm hơn.

Nên có hợp đồng lao động đơn giản, kể cả với người nhà. Hợp đồng ghi rõ việc gì, lương bao nhiêu, làm bao lâu. Có hợp đồng thì khi có tranh chấp cũng dễ giải quyết hơn.

Phân biệt tiền nhà và tiền cửa hàng

Đây là điều quan trọng nhất khi thuê người nhà. Tiền nhà và tiền cửa hàng phải tách bạch từ đầu.

Tiền cửa hàng là tiền của cửa hàng, không phải tiền nhà. Lấy tiền cửa hàng để tiêu thì phải ghi là tạm ứng, và phải trả lại. Không ghi thì cuối năm không biết tiền ở đâu.

Người nhà cũng cần được trả lương đúng hạn, không được tự ý lấy tiền trong két. Lấy tiền trong két mà không ghi thì thành mất tiền cửa hàng, dù ý định chỉ là tạm lấy.

Nên có sổ riêng cho tiền cửa hàng và sổ riêng cho tiền nhà. Hai sổ riêng giúp không bị lẫn. Cuối tháng đối chiếu hai sổ, thấy rõ tiền cửa hàng thế nào, tiền nhà thế nào.

Nói chuyện đúng cách

Người nhà làm sai thì vẫn phải nói. Cách nói quyết định người đó sửa hay không.

Nói việc, không nói người. Thay vì nói "sao cậu hay quên thế", nói "hôm qua quên ghi hóa đơn này, nên số tiền lệch". Nói về việc cụ thể, không phán xét con người.

Nói riêng, không nói trước mặt người khác. Người nhà cũng có thể tự tôn, bị nói trước mặt người khác thì mất thể diện. Nói riêng giúp người đó dễ nghe và dễ sửa.

Nói đúng lúc. Không nói khi đang tức giận, không nói khi đang bận. Chờ khi bình tĩnh rồi mới nói. Nói khi bình tĩnh thì người nghe cũng bình tĩnh, dễ chấp nhận.

Nghe ý kiến của người nhà. Có thể họ có lý do hợp lý, hoặc có cách làm tốt hơn. Nghe xong mới quyết định, không nói một chiều.

Khi nào nên thuê người nhà

Thuê người nhà phù hợp khi cửa hàng còn nhỏ, chưa đủ điều kiện thuê người ngoài. Người nhà giúp cửa hàng vận hành ổn định trong giai đoạn đầu.

Phù hợp khi người nhà hiểu và đồng ý với cách làm của cửa hàng. Họ phải sẵn sàng làm theo quy trình, không phải tự ý làm theo cách của mình.

Phù hợp khi gia đình có thể phân biệt việc nhà và việc cửa hàng. Nếu không phân được thì không nên thuê, vì sẽ gây mâu thuẫn.

Không phù hợp khi cửa hàng đã lớn, cần người có chuyên môn. Người nhà có thể không đủ kỹ năng cho việc quản lý, kế toán, nhân sự. Lúc đó cần thuê người ngoài có chuyên môn.

Không phù hợp khi gia đình không nói chuyện được với nhau. Nếu mâu thuẫn trong gia đình đã có thì việc làm cùng nhau sẽ làm mâu thuẫn tệ hơn.

Thuê người nhà là lựa chọn hợp lý nếu làm đúng cách. Làm sai thì vừa mất tiền vừa mất lòng, cả hai đều đau.

Xem thêm tách tiền nhà và tiền cửa hàng.

Bài chia lợi nhuận cửa hàng gia đình nói kỹ hơn. Cần tư vấn theo ngành, gọi hotline/Zalo 0907.943.968.